Kuş Araştırma Programı

Proje ortakları:

Prof. Dr. Przemyslaw Busse, SEEN, Gdansk Üniversitesi

Dr. Mehmet Ali Kırpık Kafkas Üniversitesi

Dr. Jaroslaw Nowakowski, SEEN*, Gdansk Üniversitesi

Iğdır Çevre ve Orman Müdürlüğü

*SEEN = Güneydoğu Avrupa Kuş Halkalama Ağı
 

Proje amaçları:

● Kuş gözlemcileri, araştırmacıları ve rehberlerini eğitmek

● Halkalama yoluyla kuş sayılarını ve göçlerini takip etmek

● Araştırma istasyonu ziyaretçilerini bilgilendirmek

● Yerel halka çevre bilincini ve doğa sevgisini aşılamak


Neden Kuşlar?
 
Kuşlar bilimsel olarak en iyi tanınan, en kolay araştırılan ve en çok merak uyandıran canlılardandır. Kuşların sayılarındaki artış ve azalmalar çevre sağlığının göstergeleridir. Kuş gözlem turizmi, birçok ülkede büyük bir gelir kaynağıdır. öğrencilere araştırma tecrübesi kazandıran ve yöre insanına bölgenin doğal zenginliğini tanıtan kuş araştırma projeleri, biyoloji eğitimi, doğa turizmi ve çevre bilincinin oluşması için de çok önemlidirler.
 

İshakkuşu (Otus scops)                          Boyunçeviren (Jynx torquilla)

Kuş Halkalama Nedir?
 
Kuş halkalama, kuşlara zarar vermeyen çok ince ağlarla kuşları yakalayıp, her birinde özgün bir numara olan ve kimlik niteliği taşıyan, hafif, paslanmaz, aluminyum halkaları kuşların bacağına takarak kuş göçlerini ve kuş sayılarındaki değişiklikleri takip etmektir. 100 yıldan fazla bir süredir birçok ülkede milyonlarca kuş bu yöntemle araştırılmıştır. Üzerinde kuşun halkalandığı ülkenin adını ve ülke halkalama merkezinin adresini taşıyan bu halkalar, halkalı bir kuş tekrar yakalanırsa veye ölüsü bulunursa, kuşun nereden geldiğini gösterir. Örneğin 2003'de Samsun'da halkalanan bir kuş aynı sene Güney Afrika'da bir cama çarpıp ölmüş ve halkası sayesinde ülkemizden geldiği tespit edilmiştir.

Türkiye'de kuş halkalama projesinin koordinasyonunu Türkiye Ulusal Halkalama Programı (UHP) gerçekleştirmektedir. UHP web sitesinden kuş halkalama ile ilgili daha detaylı bilgiler edinebilirsiniz. Halkalı bir kuş bulursanız, halkanın üzerindeki tam adresi ve numarayı Ulusal Halkalama Programı'na bildirin.

Tel: 0312 419 8603,

Adres: KAD PK 311 06443 Yenişehir/Ankara.

Email: ringing@kad.org.tr
 

Aras Kus Araştırma ve Eğitim Merkezi

Aras Nehri Kuş Halkalama programı, Doğu Anadolu'daki ilk kuş göçü araştırma projesidir. Çalışmalarımız, Kars-Iğdır sınırını oluşturan Aras Nehri kıyısındaki Iğdır'ın Yukarı Çıyrıklı köyündeki Aras Kuş Araştırma ve Eğitim Merkezi'nde gerçekleşmektedir. Bu halkalama istasyonu, şu anda Türkiye’de faaliyette olan sadece iki istasyondan biridir.

Doğu Anadolu'daki tek kuş göç araştırma istasyonu olan merkezimizde 2006 sonbahar sezonunda, 68 türden 3287 kuş halkalanmıştır. 2007 sezonunda ise 103 türden yaklaşık 3400 kuş halkalanmıştır. Toplam olarak 112 tür halkalanmış, istasyon ve çevresinde yaklaşık 190 kuş türü kaydedilmiştir ki bu Türkiye’deki kuş türlerinin %40’ından fazladır.

Türkiye’de sadece üç diğer noktada üreyen Saz Horozu (Porphyrio porphyrio) Doğu Anadolu’da sadece Aras İstasyonu’nda kaydedilmiştir. Yine Doğu Anadolu için bir ilk olarak, Ekim 2006'da Aras İstasyonu'nda halkaladığımız bir öter ardıç (Turdus philemelos) Kasım 2006'da Kıbrıs'da bir avcı tarafından vurulmuş ve yetkililere bildirilmiştir. Bu Doğu Anadolu'da halkalanıp Kıbrıs'da ortaya çıkan ilk kuştur. İsrail’de halkalanmış bir şahinin Nisan 2007’de istasyonumuzda tekrar yakalanması ise Türkiye için bir ilktir.

Aras istasyonu, Türkiye dahil 24 ülkeden oluşan Doğu Avrupa Kuş Göç Araştırma Ağı SEEN'in resmi üyesidir. SEEN'in kurucusu ve Gdansk Üniversitesi öğretim üyesi sayın Profesör Dr. Busse 2006 sonbahar ve 2007 ilkbahar araştırma mevsimlerinde bizzat Aras İstasyonu'na gelerek iki ay boyunca çalışmalarımıza yardımcı olmuştur. Gdansk Üniversitesi araştırma görevlisi Dr. Jaroslaw Nowakowski de 2005'den bu yana Iğdır ve Kars'daki kuş halkalama çalışmalarımıza  yoğun bir şekilde katılmıştır.

Her nokta tekrar yakalanan bir kuşu gösteriyor. Polonya’da halkalanan kızılgerdanların (Erithacus rubecula) %56’sının güneydoğuya gittiği tahmin edilmesine rağmen, doğuda halkalama istasyonları olmadığından bu kuşların çoğu batı Avrupa’da tekrar yakalanıyor. Bu da göç yollarının yanlış anlaşılmasına neden oluyor. Kaynak: Busse et al. 2001

Kuş Gözlemciliği

Kuş gözlemciliği, dürbün ve kuş tanımlama rehberi yardımıyla bir bölgenin kuşlarını gözlemek, tanımlamak ve araştırmaktır. Dünyanın en yaygın hobilerinden biri olan kuş gözlemciliği (ABD'de 46 milyon kişi), doğa sevgisini geliştirir ve doğada yürümeyi gerektirdiği için insan sağlığına da faydalıdır. Kuşları düzenli gözlemek birçok başarılı bilimadamı için biyolojik bir kariyerin ilk adımı olmuştur ve yine bu tip gözlemler sayesinde, tarım ilaçlarının insanlara zararları gibi birçok önemli çevresel değişiklik tespit edilmiştir. Öyleki İngiltere hükümeti, 15 hayat kalitesi ölçeğinden biri olarak tarımsal arazideki kuşların sayılarındaki dalgalanmaları kullanmaktadır. Türkiye'de 10-15 yıl öncesine kadar 20 kişiyi geçmeyen kuş gözlemcilerinin sayısı son yıllarda 500'ü geçtiyse de, ABD ve Avrupa'daki milyonlarca kuş gözlemcisiyle karşılaştırıldığında bu halen çok küçük bir rakamdır.
 

Iğdır’da Ağrı Dağı eteklerinde Kafkas Üniversitesi kuş gözlem gezisi

Bu yüzden projenin diğer önemli amacı, Kars, Iğdır, Artvin, Ardahan ve Ağrı illerinde kuş gözlemciliğini geliştirmektir. Bu amaç doğrultusunda, 2004'den bu yana süren çalışmaların sonucunda, Kafkas Üniversitesi öğrencileriyle beraber Kafkas Üniversitesi Kuş Gözlem Topluluğu (KUKGT) kurulmuş ve bu sene itibariyle resmi konuma kavuşmuştur. KUKGT daha ilk senesinde büyük bir başarıya imza atmış ve Aras İstasyonu ve Kuyucuk Gölü'ndeki kuş gözlem faaliyetleriyle Türkiye'deki kuş gözlem kulüpleri arasında 7-8 Ekim'deki Dünya Kuş Gözlem gününe en çok katılımı göstermiştir. Bunun yanında Kuyucuk Gölü bu önemli günde Türkiye'de en çok kuşun görüldüğü yer olmuştur. Ardahan, Iğdır ve Kars’da hızla artan kuş gözlemciliği sayesinde, Türkiye kuşları veri bankası www.kusbank.org'da bu illerimizden gelen gözlem kayıtları hızla büyümektedir. www.kustr.org 'a ve Yahoo grubu Toygar'a üye olarak Türkiye'de kuş gözlemciliği ile ilgili daha detaylı bilgiler edinebilirsiniz.
 
İstasyon özellikleri

İstasyon adı: Aras

İstasyon ili: Iğdır

Koordinatlar: 40º07'16''N  43º35'00'' E

Kurum: Kafkas Üniversitesi Biyoloji Bölümü, Stanford Üniversitesi, Gdansk Üniversitesi

Habitat: İstasyon, 1059 kmlik Aras Nehri'nin kuzey kıyısında, Iğdır'ın Tuzluca ilçesine bağlı Yukarı Çıyrıklı köyünün 300 metre uzağında, nehir ile köyün meyve bahçeleri ve merasının arasindaki sulak alanda kurulmuştur. Aras Nehri'nden bir setle ayrılan sulak alan, göletler, söğüt ağaçları ve ılgınlardan mevcuttur.
 

Zeminin çamurlu olmayan kısmı kireçli topraktır. İstasyonun içinde olduğu vadi çoğunlukla çorak ve bitki örtüsünden mahrum olduğu için, istasyon göçmen ve üreyen kuşlar için çok önemli bir konaklama, beslenme, dinlenme ve üreme noktasıdır. Bu yüzden resmi koruma altına alınmalıdır. Kuruluş tarihi: Ağustos 2006
 

İstasyon sorumluları: Dr. Cağan H. Şekercioğlu, Dr. Mehmet Ali Kırpık, Dr. Jaroslaw Nowakowski
 

İletişim adresi: cagan@stanford.edu, kirpik80@hotmail.com, jaroslaw.nowakowski@gazeta.pl

Aras İstasyonu'nun kuş göç yolları üzerindeki yeri