Sulak Alan Restorasyonu

Proje ortakları:

Prof. Dr. Arif Baysal, Kafkas Üniversitesi

Yrd. Doç. Dr. Sean Anderson, Kaliforniya Eyalet Universitesi, Channel Islands
 

Proje amaçları:

● Kars ve çevresindeki sulak alanların ekolojik durumunu ve restorasyon potansiyelini belirlemek

● Sulak alan ekolojik restorasyon tekniklerini Kafkas Üniversitesi öğrencilerine öğretmek

● Kafkas Üniversitesi kampüsündeki sulak alanı restore edip doğal bir laboratuar haline getirmek

Ekolojik restorasyon nedir?

Restorasyon kelime anlamı olarak eski haline getirmektir. Nasıl tarihi binalar restore edilip mümkün olduğu kadar orijinal hallerine döndürülebilirse, bozulmuş doğal alanlar da restore edilerek kısmen doğal hallerine getirilebilir. Ama tarihi restorasyon gibi, ekolojik restorasyonda da bozulmuş bir doğal alanı tamamiyle eski haline getirmek mümkün değildir. Birçok zaman, insanların bozduğu bir doğal alan bir daha toparlanamaz. Doğal alanların çok hassas dengelere sahip olmasından dolayı, başarılı restorasyon projeleri bile sınırlı alanlarda gerçekleştirilebilir ve genellikle çok emek gerektirir. Öte yandan, Kars gibi göreceli olarak fazla bozulmamış bölgelerde kısmı restorasyon projeleri bile çok iyi sonuçlar getirebilir.

Kars Kuyucuk Gölü

Kars sulak alanlarının restorasyonu
 

Kars bölgesinde biyolojik açıdan en önemli alanlar arasında göller ve diğer sulak alanlar gelmektedir. Nitekim Kars ve çevre illerdeki dünya çapında önemli kuş alanlarının çoğunu göller oluşturmaktadır. Ne yazık ki bu sulak alanların çoğunun doğal bitki örtüsü, genellikle aşırı otlatma yüzünden çok azalmıştır ve bu da canlı çeşitliliğini azaltmaktadır.

Biz de hem Kars'daki sulak alanları restore etmek hem de ülkemizde çok az gerçekleştirilen ama çevre koruma için çok önem taşıyan ekolojik restorasyon tekniklerini Kafkas Üniversitesi öğrencilerine öğretmek için, ABD Kaliforniya Eyalet Üniversitesi'nde sulak alan restorasyon uzmanı olan Yar. Doç. Dr. Sean Anderson ile beraber bu konu üzerine bir proje gerçekleştiriyoruz. Proje öncelikle Kafkas Üniversitesi kampüsündeki mevsimsel sulak alan ve Kars bölgesinde kuşlar için en önemli sulak alan olan Kuyucuk Gölü üzerine yoğunlaşmaktadır.

Kars Çalı Gölü

Nisan 2006'da Dr. Anderson'la beraber Kars'ın Aygır, Çalı, Çıldır, Kuyucuk ve Lavaş, Ardahan'ın Aktaş ve Çıldır, Iğdır'ın Aralık ve Ağrı'nın Doğubeyazıt sulak alanlarını ziyaret edip bu sulak alanların bitki örtüsü, sucul omurgalı ve omurgasızları, erozyon potansiyeli, nitrat ve fosfat oranı, pH derecesi ve sediment miktarı ile ilgili ölçümler gerçekleştirdik. Bu ölçümler dolayısıyla vardığımız en önemli sonuçlar şunlardır:



1-Genel biyolojik, hidrolojik ve toprak yıpranması çok yüksek.

2-Aşırı otlatma nedeniyle göl kenarı bitki örtüsünün çoğu yok olmuş ve bu yüksek miktarda erozyon ve sedimentasyon ile sucul canlıların sayılarının çok azalmasına yol açmış.

3-Sulak alanlar otrofik bir görüntü sergilese de, nitrojen ve fosfor genellikle düşük ve bu da fazla kimyasal kirlilik olmadığını gösteriyor.

4-Bitki örtüsünün kendini toparlaması kimyasal kirliliği temizlemekten genellikle daha kolay ve daha hızlı olduğundan, Kars'ın sulak alanları ekolojik restorasyona çok elverişli.

5-Öte yandan Kars Çayı'na arıtılmadan bırakılan atıklarin önüne bir an önce geçilmesi, gerek yöre halkının gerekse bölge sulak alanlarının sağlığı için çok önemli.



Bölgede gerçekleştirilecek bir sulak alan restorasyon projesinin diğer bir faydası da, Türkiye'de çok az eğitimi olan ekolojik restorasyon konusunda Kafkas Üniversitesi öğrencilerini yetiştirmektir. Bu proje yoluyla Kafkas Üniversitesi oğrencileri temel çevre değerlendirmesi ve ekolojik restorasyon prensipleri konusunda eğitilecektir. Ayrıca bu çalışma sayesinde bölgede sulak alanlarının canlı çeşitliliğiyle ilgili temel bilgiler toplanacaktır.
 

Kafkas Üniversitesi sulak alanı

Projenin ilk aşaması, Kafkas Üniversitesi kampüsündeki, Rektorlük ve Fen-Edebiyat fakültesinin arasından geçen Kars Çayı'nın kıyısındaki sulak alanda gerçekleştirilecektir. 2006 ilkbahar göçü esnasında sadece üç haftada, bazılari tüm Türkiye'de çok ender olan 105 kuş türünün gözlenmesi, bu sulak alanın bölge çapındaki önemini ispatlamıştır. Öncelikle bu alanın bitki ve kuş çeşitleri belirlenecek ve üniversitenin de desteğiyle şu anda aşırı otlatma, başiboş köpekler ve kısmi mazot kirliliği yüzünden yıpranmış olan bu mevsimsel sulak alan restore edilecektir. Eğer bu sulak alan gerekli şekilde korunursa, Doğu Anadolu'daki bu ilk sulak alan restorasyon projesi sayesinde Kafkas Üniversitesi çok önemli bir eğitim, araştırma, doğa sporları, kuş gözlem ve ekoturizm alanına kavuşacak ve Türkiye'de bir ilke imza atacaktır.

Kars'ın Sulak Alanları web sitesi (Dr. Sean Anderson)